काठमाडौं - गेग्रोरियन क्यालेन्डर अनुसार प्रत्येक वर्षको अप्रिल १ तारिखलाई विश्वभर 'मूर्ख दिवस' (अप्रिल फूल) का रूपमा मनाउने गरिन्छ। आजको दिन बिहानैदेखि एक-अर्कालाई विभिन्न बहानामा झुक्याउने, ठट्टा गर्ने र व्यङ्ग्य गर्ने प्रचलन संसारभर रहिआएको छ।

नेपालमा पनि पछिल्ला केही वर्षयता सहरी क्षेत्रदेखि ग्रामीण भेगसम्म युवा पुस्तामाझ यो दिवस लोकप्रिय बन्दै गएको देखिन्छ। सामाजिक सञ्जालको बढ्दो प्रयोगले गर्दा डिजिटल माध्यमबाट ठट्टा गर्ने र झुक्याउने शैलीमा समेत वृद्धि भएको छ।


मनाउने शैली र बढ्दो जोखिम
सामान्य मनोरञ्जनका लागि मनाइने यो दिवस कहिलेकाहीँ अतिरञ्जित हुँदा अप्रिय घटनाहरू समेत निम्तिने गरेका छन्। सुरक्षा निकाय र सरोकारवालाहरूले विपत्ति, मृत्यु, गम्भीर रोग वा व्यक्तिको संवेदनशील जीवनसँग जोडिएका विषयमा ठट्टा नगर्न आग्रह गरेका छन्।

"मनोरञ्जनको नाममा दिइने गलत सूचनाले समाजमा अनावश्यक त्रास र दुर्घटना निम्त्याउन सक्छ, त्यसैले ठट्टा गर्दा मानवीय संवेदनाको ख्याल गर्नु अनिवार्य छ," विज्ञहरू बताउँछन्।

ऐतिहासिक पृष्ठभूमि र मान्यता
मूर्ख दिवसको सुरुवात कहिले र कसरी भयो भन्नेबारे कुनै ठोस ऐतिहासिक प्रमाण नभए पनि विभिन्न किंवदन्ती र मान्यताहरू प्रचलित छन्:

रोमन साम्राज्यको प्रसङ्ग: बोस्टन युनिभर्सिटीका प्राध्यापक जोसेफ बस्किनका अनुसार, रोमन सम्राट कन्सटेनटाइनको शासनकालमा एक दिनका लागि राज्य सञ्चालनको जिम्मेवारी कैदी वा अपराधीलाई दिइएको थियो। सोही घटनाको सम्झनामा यो दिवस मनाउन थालिएको विश्वास गरिन्छ।
क्यालेन्डर परिवर्तन: सन् १५८२ मा फ्रान्सले जुलियन क्यालेन्डर छोडेर गेग्रोरियन क्यालेन्डर अपनाउँदा नयाँ वर्ष वैशाख (अप्रिल) बाट जनवरीमा सरेको थियो। सूचनाको ढिलाइका कारण कतिपयले अप्रिलमै नयाँ वर्ष मनाइरहेकाले उनीहरूलाई 'मूर्ख' भनिएको र पछि यसैले दिवसको रूप लिएको अर्को तर्क पनि छ।
संसारका विभिन्न देशमा यसलाई फरक-फरक शैलीमा मनाइन्छ। फ्रान्समा यसलाई 'पोइसन डी एभ्रिल' (अप्रिल फिस) भनिन्छ, जहाँ मानिसहरूको ढाडमा कागजको माछा टाँसेर जिस्क्याउने गरिन्छ। नेपालमा भने यसलाई रमाइलो र आपसी आत्मीयता साट्ने माध्यमका रूपमा लिइँदै आएको छ।